Armatura odcinająca to jedyny element sieci gazowej, który w razie awarii pozwala w ciągu kilku chwil wyłączyć z eksploatacji wybrany odcinek. Na etapie projektu i zakupów pojawia się jednak pytanie, które zadaje sobie wielu inwestorów, a nawet początkujących instalatorów: zasuwa czy zawór kulowy? Obie konstrukcje realizują to samo zadanie, lecz robią to w zupełnie inny sposób i nie zawsze są wymienne. Przyglądamy się różnicom oraz miejscom, w których każde z tych rozwiązań sprawdza się najlepiej.

Jak działa zasuwa gazowa

Elementem zamykającym zasuwy jest klin przesuwany prostopadle do kierunku przepływu. Porusza nim wrzeciono, które trzeba obrócić wielokrotnie, zanim klin całkowicie zamknie przelot. Zamykanie przebiega więc stopniowo i płynnie, co przy dużych średnicach ma znaczenie praktyczne.

Współczesne zasuwy do gazu to przede wszystkim zasuwy miękkouszczelnione, w których klin pokryty jest elastomerem dociskanym do gładkiego wnętrza korpusu. Korpusy wykonuje się najczęściej z żeliwa sferoidalnego, zabezpieczonego powłoką antykorozyjną. Na rynku dostępne są wersje kołnierzowe, z króćcami stalowymi do wspawania oraz z króćcami z PE, przystosowanymi do bezpośredniego zgrzewania z rurą polietylenową.

Jak działa zawór kulowy

W zaworze kulowym przepływ kontroluje kula z otworem przelotowym. Wystarczy obrót dźwigni lub trzpienia o 90 stopni, aby przejść od pełnego otwarcia do całkowitego zamknięcia. Położenie dźwigni od razu pokazuje stan zaworu – ustawiona wzdłuż rury oznacza przepływ, w poprzek – zamknięcie.

Zawory kulowe do gazu występują w wykonaniach gwintowanych, kołnierzowych, do wspawania oraz jako zawory z króćcami PE100. Różnice między tymi odmianami opisujemy w przeglądzie typów zaworów gwintowanych, kołnierzowych i do wspawania.

Czy wiesz, że… ani zasuwa, ani zawór kulowy nie służą do regulacji przepływu? To armatura typu „otwarte-zamknięte”. Praca w położeniu pośrednim przyspiesza zużycie uszczelnień i może doprowadzić do utraty szczelności.

Porównanie w praktyce

Wybór między konstrukcjami rzadko jest kwestią gustu. Doświadczenie wykonawców pozwala wskazać kilka kryteriów, które zwykle przesądzają o decyzji:

  • Szybkość działania – zawór kulowy zamyka się ćwierćobrotem, zasuwa wymaga wielu obrotów wrzeciona.
  • Siła potrzebna do obsługi – zasuwy żeliwne cechuje większy moment obrotowy, przy dużych średnicach i wysokich ciśnieniach stosuje się armaturę z przekładnią.
  • Zabudowa podziemna – zasuwy są od lat standardem w montażu doziemnym, z obudową i skrzynką uliczną.
  • Odporność na korozję – żeliwne zasuwy z powłoką ochronną dobrze znoszą pracę w gruncie.
  • Warunki pracy – żeliwne zasuwy klinowe przeznaczone są do niskich i średnich ciśnień oraz temperatury gazu do +60°C.

Armatura na sieci gazowej

Na gazociągach rozdzielczych armatura zaporowa pozwala wyłączać określone odcinki na czas napraw, przeglądów i robót podłączeniowych. Montuje się ją najczęściej w gruncie. W takim przypadku zasuwę wyposaża się w obudowę teleskopową, która przenosi napęd z wrzeciona na powierzchnię, oraz w skrzynkę uliczną z oznaczeniem GAZ, umożliwiającą obsługę kluczem bez odkopywania armatury.

Coraz częściej na sieciach z polietylenu pojawiają się również zawory kulowe z króćcami PE100, łączone metodą zgrzewania. O tym, która konstrukcja trafi na dany odcinek, decydują projekt oraz standardy techniczne operatora sieci. Właściwości samego materiału omawiamy w artykule o rurze gazowej PE, a szerszy kontekst doboru elementów – w tekście o przyłączach gazowych PE i stalowych.

Porada eksperta SORBEX: Przy zakupie armatury podziemnej warto od razu skompletować obudowę o właściwej długości i skrzynkę uliczną. Brak jednego elementu potrafi wstrzymać zasypanie wykopu o kilka dni.

Armatura na przyłączu i przy budynku

Na przyłączu sytuacja wygląda inaczej. Zgodnie z warunkami technicznymi instalacja gazowa zasilana z sieci musi mieć kurek główny, zainstalowany na zewnątrz budynku w wentylowanej szafce wykonanej co najmniej z materiału trudnozapalnego. Kurek ma znajdować się przy ścianie, we wnęce albo w odległości nieprzekraczającej 10 m od budynku. W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej dopuszcza się większą odległość, jeśli szafka stoi w linii ogrodzenia z dostępem od ulicy lub ciągu pieszego.

W tej roli praktycznie zawsze pracuje zawór kulowy. Kompaktowa budowa, szybkie zamknięcie i czytelne położenie dźwigni to cechy, których oczekuje się od armatury obsługiwanej w sytuacji zagrożenia – także przez osoby bez przygotowania technicznego. Jakość tego elementu przekłada się wprost na bezpieczeństwo, dlatego pisaliśmy, że na zaworach do gazu nie warto oszczędzać.

Osobną grupę stanowią zawory odcinające sterowane automatycznie, współpracujące z systemami detekcji gazu. Ich zasadę działania wyjaśniamy w artykule o zaworach odcinających MAG i grzybkowych.

Gdzie kupić armaturę odcinającą

W sklepie internetowym SORBEX dostępne są zarówno zawory kulowe do gazu w wielu wykonaniach przyłączeniowych, jak i zasuwy gazowe wraz z osprzętem do zabudowy podziemnej. Znaczna część asortymentu wysyłana jest w ciągu 48 godzin, a nasi doradcy pomogą dobrać średnicę, typ przyłącza i akcesoria do konkretnego projektu.

Najczęstsze pytania i odpowiedzi

Czym różni się zasuwa od zaworu kulowego?

W zasuwie przelot zamyka klin przesuwany wrzecionem, co wymaga wielu obrotów. W zaworze kulowym przelot zamyka kula z otworem, obracana o 90 stopni.

Czy zasuwą można regulować przepływ gazu?

Nie. Zarówno zasuwy, jak i zawory kulowe przeznaczone są wyłącznie do pełnego otwierania i zamykania przepływu. Praca w pozycji pośredniej szkodzi uszczelnieniom.

Jaki zawór pełni funkcję kurka głównego?

Najczęściej jest to zawór kulowy do gazu montowany w wentylowanej szafce na zewnątrz budynku, zgodnie z wymaganiami warunków technicznych.

Do czego służy obudowa teleskopowa zasuwy?

Obudowa przenosi napęd z wrzeciona zasuwy zakopanej w gruncie na poziom terenu. Dzięki niej armaturę obsługuje się kluczem przez skrzynkę uliczną, bez odkopywania.

Kto decyduje o rodzaju armatury na sieci gazowej?

O typie armatury decyduje projekt sieci lub przyłącza, sporządzony z uwzględnieniem standardów technicznych operatora systemu dystrybucyjnego.